BLOGS OVER ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE DUITSE EUROPESE POLITIEK (en andere zaken)

Herenigd en toch verdeeld

Over windeieren en achterstelling
Op 3 oktober is het dertig jaar geleden dat de beide Duitslanden samensmolten tot één staat, de Bondsrepubliek Duitsland. De BRD was geïntegreerd in het kapitalistische westen, de DDR behoorde tot het communistische kamp onder leiding van de Sovjet-Unie.
De hereniging heeft de Oost-Duitsers geen windeieren gelegd. Sinds 1990 is er duidelijk sprake van verbetering van de leefomstandigheden ten opzichte van de tijd onder het SED-regime. De inkomens zijn geëxplodeerd, er is meer vermogen, de pensioenen zijn verbeterd, steden zoals Leipzig zijn groeimetropolen geworden.
Dit neemt niet weg dat de inkomens, de vermogens en de pensioenen nog steeds lager dan in de oude deelstaten zijn. Ook is er in grote delen van Oost-Duitsland, vooral op het platteland, sprake van een zwak ontwikkelde industrie, een vergrijsde bevolking en een slechte infrastructuur. De werkloosheid is structureel hoger dan in het westen. Van de 500 grootste ondernemingen in Duitsland hebben er maar 16 hun hoofdkantoor in het oosten, die ook nog eens door West-Duitsers worden geleid.
Het is dan ook niet vreemd dat Oost-Duitsers zich achtergesteld en onrechtvaardig behandeld voelen. Dit leidt er bijvoorbeeld toe, dat weliswaar maar 20% van de jongeren die na 1990 zijn geboren zich als “Oost-Duitser” beschouwen, maar 65% van mening is dat Oost-Duitse afkomst in het dagelijks leven een rol speelt. Bij Oost-Duitsers is sterk het gevoel aanwezig tweederangsburger te zijn. Die beleving wordt nog eens versterkt door de diskwalificatie van de DDR als “Unrechtstaat”, waarin het persoonlijke leven en individuele prestaties volgens West-Duitsers niet veel waard waren.

Besserwessies en Jammerossies
In de ogen van Oost-Duitsers beschouwen de West-Duitsers zich moreel superieur. Het zijn “Besserwessies”, die weinig begrip en empathie voor hun landgenoten in het oosten kunnen opbrengen. De Oost-Duitsers staan op hun beurt in het westen te boek als “Jammerossies”, een begrip dat het superioriteitsgevoel van het westen alleen nog maar versterkt. Het oosten wordt als “het andere” gezien, terwijl het westen “de norm” is.
Niet valt te ontkennen dat het oosten in bepaalde opzichten inderdaad van het westen verschilt. Dit anders-zijn slaat dan niet op de mens, maar op de politieke cultuur. De DDR was een autoritaire staat, die etnisch en cultureel relatief homogeen was. Het transformatieproces na de Wende heeft de economische situatie drastisch verbeterd, maar niet voorkomen, dat Oost - Duitsers nog steeds gereserveerd staan tegenover democratie, de liberale cultuur en migratie. Slechts één op de twee Oost-Duitsers ziet de democratie als de beste staatsvorm.
Dit is koren op de molen van rechts-radicale bewegingen en partijen zoals de AfD, die gretig gebruik maken van de relatieve zwakte van de “Zivilgeschellschaft”. In vergelijking met de oude deelstaten stellen burgers in Oost-Duitsland zich minder krachtig teweer tegen racisme en rechtsradicalisme. Dit heeft zijn oorsprong in de DDR-dictatuur, waarin een brede “civil society” ontbrak, die zijn eigen normen en waarden tegen het autoritaire regime kon verdedigen. Ook vandaag de dag nog valt het velen zwaar tegen rechtsradicalisme en racisme in geweer te komen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de AfD c.s. in deze politiek-culturele omgeving kan gedijen. Het agressief “völkisch” nationalisme dat de partij propageert en dat gepaard gaat met vreemdelingehaat en antisemitisme, is niet alleen voor Duitsland, maar ook voor Europa een groot probleem. Nationalistische tendensen, die zich overigens niet alleen in Duitsland, maar ook in andere Europese staten voordoen, zijn een bedreiging voor de vrede en stabiliteit op het Europese continent.

De muur staat nog steeds
In dit licht bezien is het urgent, dat Duitsland als Europa’s sterkste economische en politieke macht alles in het werk stelt om de economische, sociale, mentale en in het bijzonder de politiek-culturele verschillen tussen Oost - en West-Duitsland weg te nemen.
Dit betekent dat na de hereniging nu ook de definitieve vereniging van oost en west tot stand moeten worden gebracht. Het afbreken van de muur, want die staat er nog steeds, zal echter nog geruime tijd in beslag nemen.