BLOGS OVER ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE DUITSE EUROPESE POLITIEK (en andere zaken)

Biden: andere toon, andere politiek?

Een nieuw begin, een nieuwe sound

Met de verbanning van Trump naar zijn golfresort – waar hij trouwens ook valselijk een balletje blijkt te slaan - komt er een einde aan de idee-fix dat wereldpolitiek handjeklap is. Een wereld waarin het draait om conflict en confrontatie, waar je óf winnaar óf verliezer bent.

Met het verdwijnen van de grootverbruiker van leugens verdwijnt ook de vergiftigende retoriek van het wereldtoneel. Een retoriek die geleid heeft tot een politiek van uitholling van multilaterale organisaties als de WHO, de WTO, de NAVO, tot handelsoorlogen en tot uittredingen uit het Klimaatakkoord van Parijs en het nucleaire akkoord met Iran.

De agressieve buitenlandpolitiek van de 45ste president van de Verenigde Staten gaat plaatsmaken voor de verzoenende toon van zijn opvolger Joe Biden. Waar diplomatie in de ogen van Trump iets voor “losers” was, is het voor de democraat Biden een essentieel instrument in de internationale politiek.

Het lijdt geen twijfel dat onder Biden de relatie met de Europese Unie zich ten positieve zal keren. De EU is niet langer ‘opgericht om de VS de voet dwars te zetten’, een uitspraak van Trump waarmee hij zijn gebrek aan historisch besef manifest op tafel legde. De EU is een gemeenschap die op dezelfde democratische waarden als die van de VS is gestoeld en bovendien een uiterst belangrijke handelspartner voor de Amerikanen is. Het is dus niet verwonderlijk dat de EU Bidens verkiezing met opluchting heeft ontvangen. De Duitse Minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas spreekt al van een trans-Atlantische New Deal. Ook Boris Johnson zal zijn koers moeten bijsturen waar het om Brexit gaat. Vond hij in Trump een bondgenoot voor zijn populistische anti-EU politiek, Biden is van een ander chapiter. Als nazaat van Ierse emigranten zal hij niet tolereren dat als gevolg van de Brexit het conflict tussen katholieken en protestanten weer oplaait. Gezien de nauwe (historische) banden die het VK met de VS onderhoudt kan het best wel eens zo zijn dat een no deal Brexit definitief uit het zicht verdwijnt.

Joe Biden heeft aangekondigd dat de VS weer actief deel zullen nemen aan de multilaterale organisaties en het Klimaatakkoord van Parijs zullen respecteren. Dat is meer dan lovenswaardig, want de wereldvraagstukken van vandaag, zoals de coronapandemie, het klimaat, de handel, de overbevolking, de ondervoeding, de vluchtelingen en het terrorisme zijn alleen door internationale samenwerking aan te pakken.


Geen illusies

Maar wie denkt dat alles weer wordt als van vóór Trump heeft het mis. De toon die Biden aanslaat is weliswaar fundamenteel anders, maar daarmee komen de strijdpunten tussen de VS en de EU nog niet bij het grofvuil te staan. In de New Deal waar Heiko Maas het over heeft zal ook de Nord Stream II pijpleiding voor conflictstof blijven zorgen. Biden vindt dat net als Trump een ‘bad deal”, die de Europese energievoorziening te afhankelijk van Rusland maakt.
Ook wat de internationale handel betreft is Biden niet vies van protectionisme. Zijn “Buy American Plan” is bedoeld om de koop van Amerikaanse producten en diensten te stimuleren. Hij zal het Amerikaanse handelstekort net als zijn voorganger verder willen afbouwen. Die richtte zijn pijlen vooral op China door een handelsoorlog te ontketenen, maar ook de EU bleef niet gevrijwaard. Vooral het Duitse handelsoverschot, dat Trump gevisualiseerd zag in de Volkswagens en Mercedessen op de Amerikaanse wegen moest het ontgelden. Duitse tech-bedrijven werden bovendien steeds dieper in het handsconflict met China gezogen. De Duitse producent van hoogwaardige optische apparatuur Leica Camera AG bijvoorbeeld, die innovatieve technologie voor de nieuwe camera van Huawei leverde, werd door Amerikaanse sancties getroffen. Het is niet gezegd dat Biden deze politiek onverminderd zal voortzetten, maar het tegendeel is ook niet zeker. Ook Biden houdt de Amerikaanse (handels) belangen goed in het oog. Wel is zeker dat onder zijn presidentschap op de internationale handelsrelaties minder spanning zal komen te staan.


Europa’s eigen boontjes

En wat te denken van de NAVO. Evenals Trump (én Obama) zal de nieuwe president hameren op een grotere financiële bijdrage aan de NAVO van de Europese partners en een steviger Europese veiligheidspolitiek willen afdwingen. In het verlengde hiervan zal de democraat Biden het besluit van de republikein Trump handhaven om Amerikaanse troepen (11.900 van de 25.000 militairen) uit Duitsland terug te trekken. Het is voor Angela Merkel zonneklaar dat Duitsland als politiek en economisch sterkste Europese natie een voortrekkersrol moet vervullen bij de totstandkoming van een Europese defensie- en veiligheidsgemeenschap. Zolang het buitenlands beleid de bevoegdheid blijft van elk van de EU-lidstaten zal dat echter een helse klus blijven. Daar zal Biden geen boodschap aan hebben. De VS zullen weliswaar onder zijn presidentschap de NAVO weer als een belangrijk bondgenootschap zien, maar Amerika zal niet meer de rol van politieman van de wereld spelen. De Europese Unie blijft niets anders over dan uit eigenbelang dit gegeven te accepteren en zijn (geopolitieke) positie in de wereld te herdefiniëren, om het even welke president in het Witte Huis zit.