BLOGS OVER ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE DUITSE EUROPESE POLITIEK (en andere zaken)

Olafs pretoogjes deel 2

Olaf de helderziende?
Of Olaf is een ziener, of Olaf heeft gewoon geluk gehad. Volstrekt tegen de verwachting in is de SPD bij de verkiezing van de Bondsdag op 26 september jl. als grootste partij uit de stembus gekomen. De christendemocratische CDU heeft de grootste nederlaag sinds haar bestaan moeten inboeken, de Groenen hebben hun beste resultaat ooit behaald en ook de liberale FDP heeft meer zetels weten te bemachtigen.
Het valt sterk te betwijfelen of deze verkiezingsuitkomst een product is van de (wan)hoop van Olaf Scholz, waaraan hij zich met zijn pretoogjes na de deelstaatverkiezingen in Nordrhein- Westfalen en Baden- Württemberg vastklampte, waarbij de CDU stevig verloor (zie mijn blog Olafs pretoogjes).
Analyses wijzen uit, dat de zege van de SPD bij de verkiezing van de Bondsdag in belangrijke mate is toe te schrijven aan het falen van de CDU-lijsttrekker Amin Laschet en aan grove fouten die Annelena Baerbock maakte, de kanselierskandidate van de Groenen. Laschet slaagde er niet in zich als de meest gekwalificeerde opvolger van Merkel te positioneren. Een gemoedelijke man waarmee je graag een biertje drinkt, dat wel, maar niet de krachtige persoonlijkheid die aan Duitsland én in Europa leidinggeeft. Baerbock pleegde plagiaat in een door haar geschreven boek. Een doodzonde in een land waar bijna iedereen van de politieke elite Herr of Frau Doctor is.
Van de uitglijders en zwakke plekken van de concurrentie profiteerde Olaf Scholz optimaal. In de verkiezingsdebatten kwam hij steevast als de grote winnaar tevoorschijn. Hij bleek in staat, en dat is ijn verdienste, zijn weergaloze saaiheid door een saus van eruditie en jarenlange ervaring als beroepspoliticus (burgemeester van Hamburg, bondsminister van Financiën sinds 2018) te overgieten. Scholz wekte bij veel kiezers vertrouwen, wat uiteindelijk resulteerde in de winst van de SPD.

Persoon in plaats van programma
Scholz zal zich er zeer van bewust zijn dat de revival van de SPD geenszins een revival van de sociaaldemocratie in Duitsland betekent. De persoon Scholz was veel belangrijker dan zijn partijprogramma. De kiezer heeft vooral gekozen voor de sterkste “Führungskraft” van de drie kandidaten, daarmee een belangrijk aspect van de Duitse politieke cultuur, te weten de hang naar een sterke leider, tot uitdrukking brengend. Het gegeven, dat 1.360 miljoen kiezers van de CDU naar de SPD zijn overgestapt, spreekt boekdelen.
Tot de politieke cultuur behoort ook de diepe wens naar stabiliteit, handhaving van de status quo, “keine Experimente”, zoals in de vijftiger jaren de verkiezingsleuze van Adenauer klonk. De kiezers hebben 26 september gekozen voor het midden, ten koste van de flanken: de partij “die Linke”, met veel ex-communisten aan boord, haalde de kiesdrempel van 5% niet[1]. De AfD, de rechts-nationalistische partij, bij de verkiezingen in 2017 de grootste oppositiepartij, verloor ruim 2% van haar aanhang en eindigde op plaats vier. Hierover kan men zich verheugen, maar toch weer niet al te veel: in enkele Oost-Duitse deelstaten (Sachsen en Thüringen) is de Afd als grootste partij uit de bus gekomen.

Politiek bestel op de schop
De uitslag van de verkiezing brengt ook een wijziging van het politiek bestel met zich mee: sinds het ontstaan van de Bondsrepubliek in 1949 maakten nog nooit acht partijen deel uit van de Bondsdag en, relevanter, er waren nog nooit meer dan twee partijen nodig om een meerderheidscoalitie te vormen.[2]
SPD, Groenen en FDP zijn direct na de verkiezingen verkennende gesprekken met elkaar gaan voeren, de CDU reddeloos en radeloos achterlatend. Laschet trok zich onder grote druk terug als voorzitter van de CDU, in de partij is in alle hevigheid de strijd om zijn opvolging ontbrand.

Coalitie in sneltreinvaart
Ondanks de grote inhoudelijke verschillen tussen de partijen die de zogenaamde stoplichtcoalitie vormen, zoals op het gebied van de “Kohlenausstieg”, belastingen, pensioenen en minimumloon, zijn zij er binnen twee maanden in geslaagd een coalitieakkoord op tafel te leggen. Er zijn landen waar ze daar langer over doen.
Een coalitieakkoord, dat duidelijk een linkse(re) koers inslaat en daarmee afscheid neemt van de behoudende binnenlandse politiek van de regering Merkel. Ingrijpende klimaatmaatregelen liggen in het verschiet, het minimumloon gaat van €9 naar 12€, digitalisering krijgt een enorme impuls (de fax, in Duitsland nog steeds een veelgebruikt communicatiemiddel, wordt in 2022 officieel afgeschaft), en nog zoveel meer. De SPD kan nu het keurslijf afleggen, waarin zij in de Grote Coalitie met de CDU was gehuld. Dat geldt trouwens niet voor de Europees-politieke koers van de nieuwe Bondsregering. Zoals verwacht zet Bondskanselier Scholz de politiek van Merkel in Europa voort. Een politiek die getekend is en zal blijven door het besef, dat Duitsland de sterkste politieke en economische macht in Europa is én door het ingebrande bewustzijn, dat Duitsland telkens weer langs de meetlat van de geschiedenis zal worden gelegd.

Olafs pretoogjes
Of het stoplicht vier jaar lang het politieke verkeer zal regelen is niet te voorspellen, maar wel te verwachten. Uit onderzoek vlak na de verkiezingen bleek dat een meerderheid van de kiezers de voorkeur gaf aan de stoplichtcoalitie boven de zogenaamde Jamaica-coalitie van CDU, Groenen en FDP, die toen nog een – weinig realistische -optie was. Scholz kan dus zeker op voldoende steun in de bevolking rekenen, waarbij hij wel de typisch Duitse attitude in het oog moet houden, dat veranderingen wenselijk zijn, als het maar bij het oude blijft. Als hij voldoende oog heeft voor de behoefte van de Duitser aan zekerheid, dan zullen zijn pretoogjes lang kunnen blijven glimmen.

[1] Omdat kandidaten van de partij in drie districten de verkiezingen wonnen is het volgens de Duitse kieswet voor die Linke toch mogelijk in de Bondsdag vertegenwoordigd te zijn.

[2] Enkele kabinetten onder leiding van bondskanselier Adenauer bestond uit drie en zelfs vier partijen. De CDU van Adenauer regeerde met FDP, die Deutsche Partei en Gesamtdeutsche Bund der Heimatvertriebenen.