introductie

In de media is er vanwege de oorlog in Oekraïne meer oog voor (de politiek van) Duitsland, maar in het algemeen en in het onderwijs in het bijzonder lijkt Duitsland langzaam van de radar te verdwijnen. Dit wekt verbazing en voor die verbazing zijn goede gronden.
Allereerst is Duitsland voor Nederland veruit de belangrijkste handelspartner in Europa. Een groot deel van onze export gaat erheen, op de Duitse markt verdienen we ons geld.

In de tweede plaats is Duitsland in de Europese Unie onmiskenbaar de sterkste politieke macht. Zonder Duitsland “läuft nichts”. Door de Brexit kan Nederland weinig anders dan de politieke banden met Duitsland verder aanhalen.
Duitsland is zich zeer bewust van zijn machtspositie, maar het land kent ook zijn eigen geschiedenis: het wil tot op de dag van vandaag het beeld voorkomen dat het uit is op de absolute macht in Europa. Dat was na de Tweede Wereldoorlog zo en dat is onder de huidige regering nog steeds het geval.

Ten derde, Duitsland heeft prachtige steden, schitterende landschappen, een rijke cultuurhistorie en een "gutbürgerliche Küche". Nederlandse toeristen vinden steeds vaker massaal hun weg naar dit land.

In deze grote politieke, economische en culturele betekenis die Duitsland voor Nederland heeft ziet HOVO Leiden aanleiding genoeg om een cursus speciaal aan dit fascinerende land te wijden.

De cursus kiest als vertrekpunt dat het Duitsland van nu niet is te begrijpen zonder zijn geschiedenis te kennen. De cursus begint dan ook bij het ontwaken van het Duits nationaal bewustzijn aan het begin van de negentiende eeuw en loopt van het Duitse keizerrijk, via de Republiek van Weimar naar de naoorlogse periode, die gekenmerkt wordt door integratie van West-Duitsland in het westen. Steeds kwam de vraag terug: “wat en wie is Duits”, wat is Duitsland? Een vraag die ook bij de hereniging van Oost- en West-Duitsland in 1990 weer opdook.

Hoe staat Duitsland er nu voor? Hoe werkt zijn politieke systeem, wat is zijn politieke cultuur? Zijn er vergelijkingen tussen vroeger en nu te maken? Welke gevolgen heeft de oorlog in Oekraïne (gehad) voor Duitsland zelf en voor zijn plaats in de Europese en internationale geopolitiek? En heeft het vertrek van Angela Merkel als bondskanselier in 2021 tot destabilisatie geleid, zowel "thuis" als in Europa?
Op deze en vele andere vragen gaat de cursus uitvoerig in.


colleges en literatuur

De cursus bestaat uit zeven colleges, van elk twee uur met een kwartier pauze. De collegereeks begint (onder voorbehoud van voldoende deelname) op 28 september, van 11.00 tot 13.00 uur. De volgende data zijn 5/10, 12/10, 19/10, 2/11, 9/11 en 16/11.
De locatie wordt tijdig bekendgemaakt.

Hieronder volgt een beknopt overzicht van de inhoud van de cursus:
College 1: "was ist deutsch?",van het Heilige Roomse Rijk tot het Duitse keizerrijk Napoleon, Congres van Wenen, revolutie 1848, oorlogen Denemarken, Oostenrijk, Frankrijk
College 2: Het Duitse keizerrijk, Bismarck en zijn Europese politiek, Kulturkampf, Wilhelm II- Platz in der Sonne, de Eerste Wereldoorlog, einde van de monarchie
College 3: de Republiek van Weimar, het Verdrag van Versailles, politieke instabiliteit, Stresemann en zijn Europese politiek, opkomst nationaalsocialisme, Tweede Wereldoorlog
College 4: de naoorlogse periode, de bezetting geallieerden, wederopbouw, ontstaan BRD en DDR, de grondwet en het politieke systeem, kiesstelsel, de politieke cultuur
College 5: Adenauer en de Europese integratie, Westbindung, EGKS, EDG, Frans- Duitse relatie
College 6: Duitsland na Adenauer tot Merkel, "Ostpolitiek" Willy Brandt, EMS Helmut Schmidt- Giscard d'Estaing, Helmut Kohl en de val van de muur, hereniging 1990 en de gevolgen, sociale hervormingen -Schröder
College 7: de periode Merkel en daarna Merkel de persoon, Europese crises, internationale geopolitiek (VS, China, Rusland), binnenlandse politieke ontwikkelingen (opkomst AfD, extremisme, antisemitisme), de stoplichtcoalitie, koerswijziging buitenlandse politiek.


LITERATUUR

Ter voorbereiding van de cursus is het aan te bevelen onderstaand boek aan te schaffen:

Twee eeuwen Duitse Europapolitiek, hoe Duitsland diepe sporen trok, H. Letschert, 2020, Uitgeverij Aspekt, ISBN 9789463389372, € 27,95.

Andere interessante literatuur:

De vleugels van de adelaar, Hanco Jürgens (red), 2017, Uitgeverij Boom, ISBN 9789024405954.

Duitsland, biografie van een natie, Neil Macgregor, 2015, Uitgeverij Hollands Diep, ISBN 9789048827657.

Waarom Duitsland?, Willem Melching, 2016, Uitgeverij Prometheus, ISBN 9789044630480.

Het land van Merkel, Frits Boterman, 2017, Uitgeverij de Arbeiderspers, ISBN 9789029515245.

Nieuw Nabuurschap, Nederland en Duitsland na de val van de muur, Jacco Pekelder, 2014, Uitgeverij Boom, ISBN 9789089532503.

aanmelding

U kunt zich voor de cursus aanmelden door een mail naar henkletschert@gmail.com te sturen, onder vermelding van cursus HOVO Leiden.
Aanmelden is ook mogelijk via www.universiteitleiden.nl/hovo